سالویج(بازیابی)

مقدمه:

معنای امروزی کلمه سالویج یا بعارت دیگر بازیابی محموله و غیره که گرفتار تغییرات دریا شده اند اطلاغ می گردد.این درحالی میباشد که حوادث طبیعی مانند طوفانهای سهمگین در دریا موجب به مخاطره اتادن شناورها شده  که علاوه بر خسارات مالی همواره خطرات جانی را برای کارکنان شناورها دربر داشته است.

هدف: بازیابی و نجات بدلایل زیر انجام میپذیرد

انگیزه جهت عملیات بازیابی و نجات در مرحله اول بازگردانیدن محموله های گرانبهایی است که توسط اینگونه شناورها حمل می گردند که پس از حادثه وغرق شناور,صاحبان اینگونه کالاها به احتمال زیاد در دوران گذشته مصریان باستان دولتمردان روم یا حاکمین قرن16اسپانیا و یا تجار سایر کشورها برای بدست آوردن مجدد کالاهای گرانبهای خود درصدد این بودند تا بتوانند کالاها را به سطح آب آورند و طبعاًٌ سودای بازیابی اموال را در ذهن خود می پروراندند.چنین آرزویی جهت بازیابی کشتیها و محموله ها نقطه آغازی برای کشتیهای مغروق است.

درخلال جنگ جهانی دوم دربندر پرهاربر کشتیهای نیروی دریایی آمریکا توسط نیروی هوایی ژاپن درکنار اسکله بمب باران گردیدند و باعث بوجود آوردن خسارات فراوانی به ناوگان مستقر درآن بندر گردیدند که با آتش سوزی و غرق کشتیها همراه بود.باتوجه به اینکه کانال مواسلاتی بندر پرهاربر مسدود گردیده بودو تعدادی از کشتیها به صورت نیمه مغروق درآمده بودند نیاز به بازیابی و نجات و پاکسازی کانال بندر پرهاربر شدت بیشتری پیدا نمودند که میزان خسارات وارده و میزان پرداخت نیروی دریایی آمریکا برای سالویج(بازیابی) کشتیها به 000/000/19دلار و محموله های آن بالغ بر000/000/675 دلار برآورد شده بود که توسط نیروی دریایی آمریکا هزینه گردید.

نكته سالويج

کشتی هایی که نیاز به بازیابی و نجات دارند عموماًٌبه دو دسته زیر تقسیم می شوند.

1)کشتی زنده:این نوع کشتیها درصورت صدمه دیدن و غرق شدن شرایط زیر را پیدا می نماید

الف/خیلی به کف دریا چسبیده نباشد

ب/اطراف آن را گل ولای و لجن فرانگرفته و چسبندگی آن به نحوی باشد که براحتی درصورت عملیات بازیابی از کف جدا شود.

پ/درحالت بازیابی بتوان آنرا سریعاًٌبه طرف بالا و سطح حرکت داد.

ت/غالباًٌ اینگونه کشتیها پس از بازیابی و بازسازی توان دریانوردی را پیدا می نمایند.

2)کشتی مرده:این نوع کشتی عموماًٌدروضعیتهای زیر قرار دارند.

الف/چسبندگی به کف فوق العاده زیاد بوده بنحوی که باید نیروی مضاعی را جهت حرکت آن مصروف داشت.

ب/ازنظر بدنه بعلت پوسیدگی و گذشتن زمان طولانی از غرق شدن دچار شکستگی های متعدد گردیده که بازیابی را دچار اشکال می نماید.

پ/میزان رسوب گل ولای و جن درقسمتهای کشتی بخصوص در انبارها و موتورخانه زیاد بوده و نیاز به عملیات لایروبی و سبک کردن کشتی می باشد.

بدیهی است درکشتی مرده سریعاًٌ امکان شناور کردن آن وجود ندارد و در صورت بازیابی غیرقابل بازسازی بوده و بصورت لاشه می توان دربازیافت ازآن استفاده نمود.

نکته

روشهای اجرای بازیابی با استفاده از طرح و برنامه ریزی

1)روشهای لایروبی

2)روشهای تخلیه

3) روشهای پاکسازی

4)روشهای وصه زنی

1/بدیهی است کشتی یا شناور مغروق که در زیر آب به مدت طولانی غرق گردیده است بعلت جریاهای زیرآبی و رسوب گل و لای ماسه یا لجن به مرور زمان قسمتهای روباز و انبارهای کشتی از طریق شکاهایی که منجر به غرق شدن واحد گردیده است وارد شده به نحوی که دستسی به قسمتهای مورد نظر امکان پذیر نمی باشد و یا شکل اصلی کشتی مدون می گردد.دراین حال بهترین روش شناخته شده و قابل اجرا درمرحله اول بازیابی درخصوص اینگونه شرایط عملیات لایروبی می باشد.

عملیات لایروبی به منظور فراهم آوردن شرایط مناسب ازلحاظ دید ویا بازکردن مسیر کاری در زیرآب یکی از موثر ترین روشهایبازیابی می باشد.

روش لایروبی با استفاده از پمپهای مکنده لجن کش چه بصورت غوطه ور و چه بصورت ثابت درسطح با استفاده از شناورهایی که امکانات و تجهیات لایروبی درآنها نصب گردیده است انجام می پذیرد.

دربعضی مواقع گل وماسه و لجن باهم ترکیب شده و به راحتی توسط پمپهای مکنده تخلیه نمی گردند.لذا دراین مورد باید ازروش جت کردن یا فشارهوا برای نرم کردن و خرد کردن لجنهای رسوبی استفاده نمود.اینکار به وسیله پمپهای فشاقوی یا جت پمپها میسر می باشد.

لایروبی را می توان با استفاده از لوله های مکنده ثابت درکنار کشتی مغروق قرار داد و پس از پاکسازی آن منطقه به نقطه دیگر کشتی انتقال داد که با مارک کردن قسمتهای پاکسازی شده می توان تمامی قسمتهای مورد نظر را پاکسازی نمود.

روش دیگری که متداول می باشد و برای شل کردن سطوح گل و لای رسوبی مورد استفاده قرار می گیرد از یدک کشهای لایروبی می توان سودجست.

روش کار به این شکل می باشد:

یدک کشها درجالیکه پاشنه هرکدام درکنارهم می باشند طنابهای مهار یدک کش را بگونه ای به کشتی متصل می کند که ترکیب جریان پروانه های یدک کش بصورت مورب به زیر بدنه کشتی هدایت می شود.برای مثال در نیوزلند یک کشتی مغروق با استفاده از یدک کشهای لایروب لایروبی گردید که کانال 10فوتیدرزیر کشتی ایجاد کرد.معمولاًٌ انجام لایروبی یک از اولین اقدامات بازیابی می باشد که درصورت پاکسازی اصولی و با برنامه ریزی صحیح بسیاری از مشکلات عملیات بازیابی و نجات را حل می نماید و کشتی مغروق را جهت ادامه عملیات آماده خواهد نمود.

روش تکه برداری با استفاده از مواد منفجره زیرآبی

 

 این روش ازساده ترین و معمول ترین عملیات بازیابی و رفع موانع دراین نوع ازطبقات بازیابی می باشد که ازلحاظ هزینه و میزان کارآمدی مواد منفجره در بریدن آهن آلات درزیرآب رضایت بخش بوده و از نظر زمانی و نحوه و شیوه های دیگر طبقات بازیابی بهتر و موفقیت عملیات درصورت محاسبات دقیق بسیار بالاست.لکن کاربا مواد منفجره درمکانهایی قابل اجرا نمی باشدوامکان صدمه زدن به اینگونه مکانها دراثر انفجار زیرآبی و متحمل خسارات جبران ناپذیری گردد.این مکانها مانند سدها و یا پلهایی که برروی کانالهای کشتی رانی ساخته شده اند می توانند کانون صدمه ناشی از میدان انفجار زیرسطحی بوده که در این صورت باید از شدت انفجار و نحوه خرج گذاری کاسته شود و یا دربعضی از شرایط و مکانها عملاًٌ اجرای خرج گذاری و انفجار غیر عملی بوده و باید از این روش خوداری ورزید مگر در شرایط های ویژه و حیاتی که از این بحث خارج است.

الف/مزایای تکه برداری با استفاده ازمواد منفجره علاوه بر هزینه کم از لحاظ زمانی و عملیات برش در کوتاهترین زمان ممکن انجام می گیرد و نیروی انسانی زیادی در این نوع از بازیابی درگیر کار نبوده و غواصان رفع موانع در مرحله بستن تکه های قطع شده و ارسال آن به سطح آب در اینگونه عملیات شرکت می جویند.دراین مرحله از عملیات روش ارسال تکه های مقطع به سطح بستگی به جرثقیل ها و بالا برهای بارج بازیابی دارد و مهارت و کارآیی و سرعت عمل افرادی که با جرثقیل کار می کنند حرف اول را می زند.به هرجهت درمباحث این بخش از مزایای استفاده از مواد منفجره بیشتر آشنا خواهیم شد.

ب/سرعت و شدت انفجار مواد منفجره  و تاثیر گذاری آن باعث قطع قسمتهایی از کشتی که برش کاری با نیروی با نیروی انسانی و با استفاده از ابزارهای مکانیکی پرهزینه و بازمان بیشتری انجام می گیرد با مواد منفجره به حداقل زمان ممکن می رسد.

اقدامات قبل از عمل خرج گذاری و استفاده از مواد منجره

دانستن این نکته جهت برآورد مهمات لازم بسیار حائز اهمیت می باشد که که ظرفیت و قطر و ضخامت قطعات کلی کشتی از طریق نقشه و یا بررسی های اولیه زیرآبی بدست آمده و براساس آن مقدارآهن و جنس و ضخامت آن محاسبه و برمبنای فرمول های تخریب و جداول ویژه میزان مهمات مورد استفاده را می توان مشخص نمود.اساساًٌ سرعت عمل برش کاری فلزات با مواد منفجره بسیار سریعتر انجام می گیرد لکن درصورت محاسبات غلط و خرج گذاری های غیر اصولی می تواند درعمل برشکاری اختلال بوجود آورد.بدین جهت مهم ترین عامل موفقیت دراینگونه موارد استفاده از متخصصین تخریب و انفجارات زیرسطحی درعملیات بازیابی یکی از ضرورترین ملاحضاتی که می تواندعملیات را در سریعترین زمان ممکن به مرحله اجرا گذارد.برای پی بردن به استفاده و کاربرد آن در عملیاتهای سالویج دربازیابی و نجات به زیردریایی   U.S.S.MORES (موریس)که در حوالی سواحل هونولولو در بین شکاف صخره زیرآبی در عمق 38متری گیر افتاده بوداشاره نمود.درسال1968 میلادی دریکی از روزهای ماه مارس زیردریایی جهت انجام ماموریت در حوالی سواحل هونولولو به گشت زیرآبی درعمق 60متری مشغول بود و درحالت صعود به سطح دراثر شرایط سکانی و یا هر عامل دیگر زیردریایی از قسمت دماغه لابلای دو سخره زیرآبی  گیرافتاد با تلاش کارکنان و نیروی محرکه زیردریایی نتیجه ای حاصل نگردید.لذا زیردریایی با ارسال علائم تقاضای کمک و نجات فوری نمود.بلا فاصله تیم بازیابی و نجات به محل اعزام و با انجام بررسی های اولیه به این نتیجه رسیدند که تنها روش رهایی از زیر دریایی استفاده از مواد منفجره می باشد و محاسبات خرج گذاری برروی صخره ها باید بنحوی انجام می گرفت که اولاًٌ:صدمه ای متوجه زیردریایی نگردیده و یا درصورت واردشدن صدمه میزان آن بسیار ناچیز و قابل جبران و کنترل باشد.

ثانیاًٌ این انفجار نیرویی درحد یک شوک به جداره صخره ها وارد نماید. این عمل به مهارت و تجربه و دانش غواصان بازیاب و متخصص کاربری مواد منفجره زیرآبی بستگی داشت. پس از طرح ریزی12ساعت از زمان گیرافتادن زیردریایی نگذشته بود تیم بازیابی و نجات با استفاده از مواد منفجره محاسبه شده توانست کمتر از 5دقیقه زیردریایی را رهایی بخشد و به سطج آب هدایت نماید. استفاده از مواد منفجره در زمینه های متنوع از طبقات بازیابی می تواند مورد کاربرد ویژه ای داشته باشد و می تواند دربعضی موارد از آن سود جست .لیکن اهمیت در مهارت و تخصص در این مورد بسیار حائز اهمیت و ارجحیت است.

اقدامات بعد از انفجار

 

قابل توجه است 2 ساعت بعد از انفجار جهت عملیات بالا کشیدن تکه های جدا شده باید آغاز شود. این بدان دلیل است که مواد شیمیایی حاصل از انفجار و رسوبات و چنانچه در نقطه حیوانات خطرناک دریایی مانند کوسه ماهیان زیست می کنندو احتمالا جهت حمله به دیگر ماهیانی که دراثر موج انفجار زیرآبی تلف شده اند نباید غواصی نمود. مواد شیمیایی ترکیبی در مواد منفجره پس از انفجار وحل شدن در اب محل انفجار تا دقایق طولانی در سطح آب منطقه وجود دارند که در صورت تماس با پوست حساسیت های شدید پوستی را به همراه دارند. در نتیجه توصیه می گردد از لباسهایی که در مقابل نفوذ مستقیم آب محافظت می کند استفاده می گردد و سرپرست یا افسربازیاب اجازه ندهد تا غواصی به صورت لخت به زیر آب برود.و دیگر موردی که حائز اهمیت است,بعد از انفجار به دلیل شدت انفجار و موج انفجار دید زیرآّی محل کار به صفر می رسد و باید زمانی کوتاه سپری گردد تا دید آب مساعد گردد و لکن این زمان بستگی به جریانات سطحی و زیرسطحی درمنطقه دارد.چنانچه درزمانی کوتاه از2ساعت بنابه تشخیص سرپرست یا افسر بازیاب می تواند غواصان رفع موانع را جهت بستن تکه های متلاشی شده به زیرآب فرستاده و بدیهی است که قبل از بستن تکه ها و ارسال به سطح آب یک بازدید منظم با دقت جهت بررسی محل انفجار ضروری می باشد.و یا ممکن است نقطه ای از محل مورد نظر بدرستی قطع کامل نگردیده و مجدداًٌ نیاز به خرجگذاری مکمل داشته باشد که پس از جصول اطمینان از قطع کامل تکه مورد نظر به سطح آب ارسال می گردد.وسائل و تجهیزات و حدود نفرات شرکت کننده درعملیات تخریب در بازیابی  بشرح زیر می باشد:

1-نفرات غواص از غواصان تخریب زیرآّی و غواصان رفع موانع دراین نوع عملیات لحاظ می گردد.وبهترین گزینه جهت انتخاب نیروی انسانی متخصص این دو گروه از متخصصین بازیابی می باشد.

2-مواد منفجره تریل یا تریتول که به M1وM2 مشهورند و بصورت 20پوندی و 40پوندی در کیف های برزنتی قابل حمل با خرج انفجاری از نوع T.N.T باقدرت انفجار21000فوت درثانیه بصورت استاندارد ساخته و موارد استفاده دارد که بوسیله فتیله انفجاری کردتکس جهت انفجار مسلح و با چاشنی های ساده و الکتریکی قابلیت انفجار را دارد.

منبع : وبلاگ غواصی مهدی فخاری